Resultaten

Op zoek naar de verborgen moedersterfte in het negentiende-eeuwse Amsterdam

Het vermoeden is dat we bij onderzoek naar moedersterfte in die tijd rekening moeten houden met een zogenaamde ‘dark number’: de verborgen gevallen van moedersterfte. Die verborgen gevallen ontstonden doordat vroedvrouwen en artsen de echte doodsoorzaak verzwegen van moeders die overleden aan de beruchte kraamvrouwenkoorts.

Onze data laten zien dat de allerrijkste Amsterdammers zich vroeger beter konden beschermen tegen infecties

De sociaal-economische verschillen in sterfte bestaan volgens sommige onderzoekers al zo’n tweehonderd jaar. Zij beargumenteren dat welvarende mensen altijd bevoordeeld waren doordat ze toegang hadden tot meer geld, kennis en macht. Wij zien dat de allerrijksten van Amsterdam inderdaad infecties vermeden en op latere leeftijd stierven aan degeneratieve ziekten.

Van ziekbed naar sterfbed? De kans om te overlijden in de eerste 100 dagen in het Binnengasthuis

Tegenwoordig worden ziekenhuizen beschouwd als het centrum van de moderne geneeskunde. Toen de eerste ziekeninstellingen zich in de achttiende en negentiende eeuw ontwikkelden, was de situatie echter totaal anders. Deze instellingen werden gekenmerkt door hoge sterftecijfers en een slechte reputatie: “killing more than they cured”. Hadden mensen met een bepaalde sociale achtergrond een hogere of lagere sterftekans? En zo ja, is er dan een vorm van ongelijkheid in de ziekenhuiszorg die we kunnen waarnemen?

Longtuberculose in Amsterdam: een halve eeuw aan vooruitgang?

Hoewel we over de gehele linie verbeteringen zien in de sterftecijfers aan longtuberculose, bleven bepaalde delen van de stad relatief achter. Zo verbeterde de situatie voor de bewoners van de grachtengordel meer dan voor bewoners van de Jordaan. Sommige buurten lijken zelfs te zijn verslechterd in 1897 ten opzichte van eenenveertig jaar ervoor. Dit geldt bijvoorbeeld voor de buurten in de Jordaan rond Bloemgracht en voor enkele buurten aan de Singel in het oude stadscentrum.

Een verborgen ziekte: rachitis in Amsterdam

Hoewel rachitis de meeste mensen tegenwoordig niet zo veel zal zeggen, was het een veel voorkomend fenomeen in de achttiende en negentiende eeuw. Rachitis is een botaandoening die wordt veroorzaakt door een tekort aan Vitamine D en calcium. Lees hoe vaak rachitis in Amsterdam voorkwam.

Wanneer overleden Amsterdammers niet meer voornamelijk aan infectieziekten?

Gedurende het grootste gedeelte van de negentiende eeuw stierven mensen in westerse landen aan infectieziekten. Richting het einde van die eeuw trad hier verandering in op: het sterftecijfer aan infectieziekten daalde tot zo’n laag punt dat degeneratieve ziekten, als kanker en hart- en vaatziekten, de voornaamste oorzaak van overlijden werden. Deze verschuiving, zo stellen deskundigen, zou in Nederland zijn begonnen tussen 1870 en 1880. Omdat deze onderzoekers gebruik maken van nationale tellingen die schuilgaan achter negentiende-eeuwse ziekteclassificaties, bestaat de kans dat het beeld dat zij schetsen niet helemaal juist is. Met behulp van het Amsterdamse doodsoorzakenregister kan dit probleem opgelost worden.

Kinderstuipen, een negentiende-eeuws medisch probleem

In de 19e eeuw kregen veel zuigelingen stuipen, regelmatig met dodelijk afloop. Van alle overleden Amsterdamse zuigelingen in 1856 stierf 39 procent aan dit verschijnsel. Tegenwoordig weten we dat stuipen een symptoom is van een onderliggende aandoening, maar wat wisten artsen hiervan? En hoe beïnvloedde dit hun behandeling?

Onze vrijwilligers brachten precies in kaart waar de rijkste en armste Amsterdammers woonden

Meer dan een jaar zijn vrijwilligers bezig geweest met het invoeren van data uit het kadaster. In deze archieven is bijgehouden wat de belastbare opbrengst per pand was voor het jaar 1907. Wanneer we bij die belastbare opbrengst 25 procent optellen, krijgen we de huurwaarde. In het vervolg van ons onderzoek kunnen we aan de hand van die huurwaarde de sociaal-economische positie van overleden Amsterdammers bepalen.